Psychose

Op deze pagina kunt u lezen over psychose: wat is een psychose, hoe is een psychose te herkennen, hoe kan een psychose ontstaan en wat kunnen de gevolgen van een psychose zijn?

Wat is een psychose?

Een psychose is een stoornis in het logisch denken en een stoornis in het waarnemen (ruiken, horen, voelen, zien). Het vermogen om onderscheid te maken tussen de werkelijkheid en fantasie is aangetast. Het lijkt op dromen terwijl je klaarwakker bent. De kans dat een vrouw tijdens de zwangerschap of in het kraambed een psychose doormaakt is klein: 1 à 2 op de 1000.

Hoe kan een psychose ontstaan?

Psychose is een ernstig psychiatrisch verschijnsel, dat bij verschillende psychiatrische ziektes voorkomt zoals schizofrenie, een ernstige depressie en bij een bepaalde ernstige persoonlijkheidsstoornis. Een psychose kan ook lichamelijke oorzaken hebben, zoals vergiftiging (drugs of medicijnen) of hoge koorts.

Hoe is een psychose te herkennen?
Een psychose is te herkennen aan bepaalde kenmerken (symptomen). Het gaat met name om veranderingen in iemands denk- en gevoelswereld, veranderingen in iemands waarneming en in mindere mate, iemands gedrag. Er bestaan geen speciale bloed- of röntgenonderzoeken die helpen bij het vaststellen van de diagnose: de arts is bijna geheel afhankelijk van wat de patiënt en zijn omgeving vertelt over wat er in de patiënt omgaat.

Tot de symptomen van psychose behoren:

Wanen
Dit zijn onjuiste en bizarre gedachten waar de psychotische patiënt echter rotsvast van overtuigd is. Niemand anders heeft dezelfde overtuiging. Een voorbeeld van een waan in een depressieve fase is: ‘Ik ben schuldig aan al het kwade in de wereld en daar moet ik voor boeten’. Een voorbeeld van een waan in een manische fase is: ‘Ik ben de redder van de wereld, ik heb het kindje Jezus gebaard’. Na afloop van een psychotische periode zijn patiënten vaak verrast of beschaamd over wat zij tijdens de periode geloofden. Het lijkt op het ontwaken uit een droom.

Hallucinaties
Een hallucinatie is een onjuiste waarneming. Iemand die hallucineert hoort geluiden, ziet of voelt dingen of ruikt geuren die er in werkelijkheid niet zijn. Ook dit symptoom doet denken aan dromen terwijl je klaarwakker bent.
Een veel voorkomende hallucinatie is het horen van stemmen terwijl er niemand in de buurt is. De stemmen klinken alsof ze er echt zijn, alsof er iemand in de aangrenzende kamer of buiten aan het praten is. Soms denkt iemand die hallucineert dat de stemmen uit zijn eigen hoofd komen of een enkele keer uit een bepaald lichaamsdeel. Soms hallucineren mensen dat ze door iets of iemand aangeraakt worden, terwijl er niets of niemand in de buurt is waardoor dat veroorzaakt kan worden. Ook komt het voor dat zo’n stem opdrachten geeft aan de patiënt (imperatieve hallucinatie). Het gebeurt wel eens dat zo’n opdracht zo dwingend is voor de patiënt dat die opdracht, bijvoorbeeld iets met de baby doen, ook daadwerkelijk wordt uitgevoerd. Ruziemaken met de patiënt over de juistheid van zijn belevingen levert niet veel op, integendeel. Het accepteren van de belevingen van de patiënt en met hem of haar meedenken over mogelijke manieren om met stemmen om te gaan, is wel zinvol.

Andere symptomen
Psychotische mensen kunnen ook moeite hebben met spreken. Zo kunnen zij in een depressieve fase zeer traag zijn met het uiten van hun gedachten, maar in een manische fase juist zeer snel van onderwerp veranderen (van de hak op de tak springen).

Wat kunnen de gevolgen van een psychose zijn?

De gevolgen van een psychose zijn kunnen divers zijn. Iemand kan soms zo in zijn gedachten- of gevoelswereld opgaan dat basale bezigheden, zoals slapen of zorgen voor een kind, eronder lijden.

Ook kunnen problemen op het werk en tijdens vrijetijdsbestedingen ontstaan, als gevolg van een verminderde concentratie en vermogen om snel en helder te denken. Vriendschappen en andere relaties kunnen bemoeilijkt worden vanwege problemen met het voeren van een gesprek en het ontbreken van ‘normale’ gevoelens.

Sommige psychotische mensen gedragen zich op een ongebruikelijke wijze, maar vaker gedragen zij zich vrij ‘normaal’. Psychotische mensen hebben wel eens agressieve uitbarstingen, maar vaker zijn zij rustig, bedeesd en angstig.