Acute and long-term behavioral outcome of infants and children exposed in utero to either maternal depression or antidepressants: a review of the literature

Artikel

Acute and long-term behavioral outcome of infants and children exposed in utero to either maternal depression or antidepressants: a review of the literature.
Auteurs: Rita Suri, Alex S. Lin, Lee S. Cohen, Lori L. Altshuler.
Tijdschrift: J. Clinical Psychiatry, October 2014

Onderwerp/doel

Verzamelen van studies die korte en lange termijn effecten bij kinderen onderzochten van zowel onbehandelde depressie als antidepressiva gebruik gedurende de zwangerschap.

Achtergrond

Een depressieve stoornis tijdens de zwangerschap komt regelmatig voor. Moeders zijn vaak bang om medicatie (antidepressiva) te gebruiken gedurende de zwangerschap, vanwege angst om de baby te schaden. Er zijn echter ook aanwijzingen dat de stress van een onbehandelde depressie een effect heeft op de baby in de buik.

Methoden

Deze studie betreft een ‘review’. Dat wil zeggen dat de auteurs een overzicht creëren van alle op dat moment beschikbare informatie. Uitsluitend prospectieve studies werden ge-includeerd, wat betekent dat pasgeborenen tijdens de studie worden gevolgd in de tijd.
Alle studies die de impact van maternale depressie of maternaal antidepressiva gebruik tijdens de zwangerschap op het gedrag van kinderen onderzochten werden geïncludeerd. Een vereiste was dat de studie de ontwikkeling bij kinderen helder had beschreven en specifiek had gekeken naar:
1. Korte termijn effecten op gedrag (tot 2 weken oud). Of
2. Lange termijn effecten op het gedrag (vanaf 6 weken oud).

Resultaten

Depressieve klachten tijdens de zwangerschap
Er werden 5 studies gevonden die de impact van maternale depressie op kinderen in de eerste 2 weken na de geboorte onderzochten. In deze studies werden in totaal 246 moe-der-kind koppels met en 497 moeder-kind koppels zonder depressieve klachten vergele-ken. Hieruit bleek dat onbehandelde depressieve klachten tijdens de zwangerschap een mogelijk effect hebben op de slaap, oriëntatie en bewegingsactiviteit bij kinderen in de eerste 2 weken. De groepsgrootte is echter beperkt en niet alle studies corrigeerden voor confounders (verstorende factoren) zoals drugsgebruik.
Het effect van maternale depressie tijdens de zwangerschap op de lange-termijn ontwik-keling van kinderen is in 6 studies onderzocht waarbij 4416 moeder-kind koppels werden geïncludeerd. De leeftijd waarop kinderen werden onderzocht varieerde van 6 maanden tot 18 jaar. De resultaten waren tegenstrijdig; sommige studies vonden geen effect, an-dere wel. Éen studie vond meer depressieve stoornissen op 18-jarige leeftijd, een andere een mindere taalontwikkeling vóór de leeftijd van 1 jaar en weer een andere meer anti-sociaal gedrag bij adolescenten. Het is echter moeilijk om te onderzoeken wat het gevolg van alleen de maternale depressie in de zwangerschap is, omdat veel andere factoren meespelen zoals genetica en een maternale depressieve stoornis gedurende de opvoeding.

Antidepressiva gebruik tijdens de zwangerschap
Over korte termijn gevolgen bij kinderen blootgesteld aan antidepressiva tijdens de zwangerschap werden 6 studies gevonden met in totaal 462 personen. Iets minder dan de helft van deze pasgeborenen werden gedurende de zwangerschap aan antidepressiva blootgesteld. De meeste studies (5 van de 6) wijzen erop dat antidepressivagebruik (in ieder geval gedurende de laatste trimester van de zwangerschap) is geassocieerd met ontwenningssymptomen bij de baby direct na de geboorte, waaronder kortdurende onrust en slaapproblemen.

Over lange termijn gevolgen bij kinderen, werden 13 studies gevonden waarin 728 kin-deren onderzocht werden, die in de baarmoeder aan antidepressiva werden blootgesteld. De leeftijd van de onderzochte kinderen verschilde: de jongste was 6 weken oud en de oudste 7 jaar. De meerderheid van deze studies (9 van de 13) zagen geen lange termijn effecten wat betreft ontwikkeling en gedrag. De overige 4 studies zagen onder andere een negatief effect op de psychomotorische ontwikkeling en de taalperceptie bij kinderen. Bij dergelijke studies is het moeilijk het effect van antidepressiva en depressie zelf te onderscheiden, met name omdat vrouwen met een ernstigere depressie vaker antide-pressiva gebruiken (confounding by indication).

Bespreking

Sterke punten:
– De bestaande studies met de hoogst mogelijke kwaliteit werden verzameld.
– Auteurs hebben bij de selectie alleen studies geïncludeerd die heldere en objectiveerbare uitkomstmaten bij kinderen onderzochten.

Minder sterke punten:
– De kwaliteit van de geïncludeerde studies werd door één van de auteurs beoordeeld aan de hand van criteria. Deze criteria en het resultaat van de beoordeling worden echter niet genoemd.

Conclusie

Volgens dit review zijn zowel een onbehandelde depressieve stoornis als het gebruik van antidepressiva geassocieerd met kortdurende symptomen bij de pasgeborene, waaronder motorische onrust en prikkelbaarheid. Bevindingen ten aanzien van lange termijn effecten bij kinderen blootgesteld aan maternale depressie óf antidepressiva gebruik tijdens de zwangerschap zijn tegenstrijdig.

Standpunt POP poli

Het is moeilijk om de relatie te onderzoeken tussen antidepressiva gebruik tijdens de zwangerschap en effecten op korte en lange termijn op kinderen, omdat veel factoren een rol spelen bij de ontwikkeling van een kind. Hetzelfde geldt voor onderzoek naar de effecten van maternale depressie in de zwangerschap. Er is in de bestaande studies niet gecorrigeerd voor al deze belangrijke factoren, zoals nog aanwezige depressieve klachten en het gedrag dat vaak met een depressieve stoornis gepaard gaat (vaker sprake van minder goede prenatale zorg, drugsgebruik, andere medicatie). Jammer genoeg zijn er weinig studies die moeders onderzochten met een depressieve stoornis geclassificeerd volgens DSM-4. Meer dan de helft van de studies onderzocht ‘depressieve klachten’ bij de moeder, waardoor het onduidelijk blijft wat de ernst van deze klachten was en in hoever-re de resultaten van toepassing zijn op de patiënten die de POP poli bezoeken. Ook zijn er té weinig (grote) onderzoeken die deze relaties hebben onderzocht, om een stellige conclusie te vormen

Het hebben van een depressieve stoornis als moeder heeft zowel negatieve gevolgen voor de moeder als voor de moeder-kind interactie. Het afwegen van antidepressiva gebruik in de zwangerschap dient altijd op individuele basis te gebeuren.