Obsessieve-compulsieve stoornis (OCS) tijdens de zwangerschap en post-partumperiode.

A.M.G. de Pender, M.P. Lambregtse-v.d. Berg, M.E. Raats
Tijdschrift voor de psychiatrie.

Onderwerp

Literatuur onderzoek over het voorkomen (prevalentie), oorzaken, beloop en behandeling van OCS tijdens de zwangerschap aan de hand van twee ziektegevallen.

Achtergrond

Bij OCS voert de patiënt dwanghandelingen (compulsies) uit als reactie op dwangmatige gedachten (obsessies). Het vermijden van situaties gekoppeld aan de obsessionele angst is daarnaast een prominent symptoom. Wereldwijd wordt de prevalentie op 2-3% geschat.

Studie

Prevalentie tijdens de zwangerschap: de meeste onderzoeksresultaten tonen een verhoogde gevoeligheid aan voor het ontstaan van OCS of het verergeren van de klachten bij patiënte bekend met OCS en/of post-partum. Het voorkomen wisselde in verschillende, kleine, retrospectieve studies tussen 5-39%.

Oorzakelijke factoren: verandering in hormoonhuishouding in de zwangerschap en post partum  heeft mogelijk invloed heeft op dwangklachten. Daarnaast lijken verloskundige complicaties en psychologische veranderingen een risicofactor te zijn voor het ontwikkelen van OCS-klachten.

Beloop in de zwangerschap: de voornaamste dwanggedachten bestaan uit angst om het kind te besmetten of te beschadigen (agressieve dwanggedachten). Er bestaat geen samenhang tussen de dwanggedachten en een toegenomen risico op daadwerkelijke beschadiging van het kind.

Beleid/behandeling: bij zwangere vrouwen gaat de voorkeur uit naar niet medicamenteuze interventies, zoals cognitieve gedragstherapie (CGT). De eerste keus bij farmacotherapie is een selectieve serotonine-heropnameremmers (SSRI). Meer dan de helft van de patiënte met OCS heeft baat bij een SSRI.  Bij patiënten die bekend zijn met OCS voor de zwangerschap en die goed zijn ingesteld op medicatie dient met terughoudend te zijn met het advies de medicatie te staken vanwege vermeende teratogene effecten.

Belang van herkenning: dwanggedachten komen veel voor bij zwangere vrouwen. Disfunctioneren of verstoring van de moeder-kindinteractie duidt echter op psychiatrische problematiek. Vroege herkenning van OCS in de perinatale periode is wenselijk, aangezien dwanggedachten kunnen leiden tot een verstoring van de moeder kind-interactie en daarmee het hechtingsproces bedreigen.

Conclusie

Diverse onderzoeken tonen een verhoogde gevoeligheid aan voor het ontstaan of verergeren van een obsessief-compulsieve stoornis tijdens de zwangerschap of na de bevalling. Vroege herkenning en behandeling van OCS is van groot belang. Het gebruik van sommige SSRI’s tijdens de zwangerschap en post-partum lijkt relatief veilig.

POP standpunt:

Dit artikel is een narratief literatuuronderzoek, waarbij aan de hand van een aantal gevalsbeschrijvingen op niet systematische wijze verzamelde informatie over in dit geval OCS wordt gegeven. Dit literatuuronderzoek geeft een evenwichtig overzicht over bekende literatuur op dit gebied, die van belang kan zijn voor vrouwen met OCS die overwegen zwanger te worden.